Thuật ngữ ngành quán net và phòng game

Thuật ngữ ngành quán net, phòng game, cyber game và phòng máy bao gồm hai nhóm chính: loại hình cơ sở kinh doanh và các khái niệm vận hành–kỹ thuật hàng ngày. Hiểu đúng từng thuật ngữ giúp chủ quán đọc báo cáo chính xác, cấu hình phần mềm đúng cách và trao đổi với kỹ thuật viên không bị nhầm lẫn. Trang này giải thích từng thuật ngữ theo thứ tự từ loại hình kinh doanh đến chỉ số tài chính và hạ tầng kỹ thuật.

---

Nhóm 1: Loại hình cơ sở kinh doanh

Quán net

Tên gọi dân gian phổ biến nhất tại Việt Nam cho cơ sở cho thuê máy tính để chơi game theo giờ. Thuật ngữ xuất hiện từ những năm 2000, ban đầu gắn với kết nối Internet (internet café), sau đó chủ yếu chỉ dịch vụ chơi game. Không phân biệt quy mô — từ 10 máy trong ngõ đến 200 máy trung tâm thương mại đều có thể gọi là quán net.

Net cỏ

Tên không chính thức chỉ các quán net quy mô nhỏ, đầu tư thấp, thường nằm trong khu dân cư, ngõ hẻm. Máy móc đời cũ, không gian chật, không có khu VIP. Về mặt vận hành, net cỏ thường dùng mô hình trả sau hoặc quản lý thủ công, ít dùng phần mềm chuyên nghiệp. Tên gọi mang tính miêu tả, không phải phân loại chính thức.

Phòng game

Cách gọi phổ biến cho cơ sở cho thuê máy tính chơi game, thường hàm ý đầu tư cao hơn quán net: không gian rộng, ghế gaming, máy cấu hình mạnh, phân khu rõ ràng (zone thường / zone VIP). Nhiều chủ kinh doanh dùng “phòng game” khi muốn định vị thương hiệu cao hơn, dù về pháp lý và mô hình không khác quán net.

Phòng máy

Thuật ngữ trung tính, thường dùng trong văn bản hành chính, hợp đồng thuê mặt bằng hoặc tài liệu kỹ thuật. Ít gắn với hình ảnh thương hiệu cụ thể. Trong ngữ cảnh phần mềm quản lý, “phòng máy” hay “phòng” thường chỉ một không gian vật lý với tập hợp máy trạm được quản lý chung.

Cyber game

Tên gọi phổ biến ở các tỉnh và khu vực phía Nam, thường gắn với không gian có đầu tư tốt hơn net cỏ. Trong các tài liệu tiếng Anh và phần mềm nhập khẩu, “cyber cafe” hoặc “cyber game center” là thuật ngữ tương đương. Một số tìm kiếm “cyber game là gì” xuất phát từ người dùng mới tiếp cận ngành, chưa quen với các biến thể tên gọi.

iCafe

Thuật ngữ tiếng Anh/quốc tế (viết tắt của internet café) cho cùng mô hình kinh doanh. Ít dùng trong giao tiếp hàng ngày tại Việt Nam nhưng xuất hiện thường xuyên trong tài liệu kỹ thuật, phần mềm quản lý gốc nước ngoài và diễn đàn quản trị mạng quốc tế. Khi đọc hướng dẫn kỹ thuật tiếng Anh về bootrom, server client hay billing, “iCafe” chỉ cùng đối tượng với “quán net” của bạn.

Tiệm net

Biến thể địa phương của “quán net”, phổ biến ở một số tỉnh miền Trung và miền Nam. Không có sự khác biệt về mô hình vận hành so với quán net. Trong phần mềm quản lý, không có category riêng cho “tiệm net” — cùng cấu hình, cùng báo cáo.

---

Nhóm 2: Thuật ngữ vận hành và kinh doanh

Phiên chơi (session)

Một lần sử dụng máy liên tục của một khách hàng, từ lúc mở máy đến lúc đóng máy. Phiên chơi là đơn vị tính toán cơ bản của mọi chỉ số: doanh thu, tỷ lệ lấp đầy, ARPU. Trong IZI, mỗi phiên chơi lưu: máy trạm, khách hàng, tariff (bảng giá), thời gian bắt đầu–kết thúc, thời lượng thực tế và số tiền. Xem chi tiết tại Analytics → Báo cáo phiên chơi.

Giá giờ (tariff)

Bảng quy tắc tính tiền cho một phiên chơi: mức giá theo giờ, theo ca, theo gói; điều kiện áp dụng (ngày/giờ cụ thể, zone, nhóm hội viên); và chính sách hoàn tiền khi khách kết thúc sớm. Mỗi quán thường có nhiều tariff song song — ví dụ giá thường, giá VIP, giá đêm. Đo lường: doanh thu theo tariff trong báo cáo ca làm việc hoặc Analytics → Phiên chơi.

Combo giờ

Gói thời gian bán trước với giá ưu đãi hơn giá giờ lẻ — ví dụ “10 giờ giá 8 giờ”. Combo giờ tăng doanh thu trả trước và giữ chân khách quay lại. Trong phần mềm quản lý, combo giờ thường được cấu hình như một tariff đặc biệt với tổng giờ cố định và giá tổng. Đo lường: tỷ lệ khách mua combo so với tổng khách hàng trong kỳ.

Trả trước / Trả sau

Trả trước (prepaid): khách nạp tiền vào tài khoản hoặc mua gói giờ trước khi chơi; hệ thống trừ dần theo thời gian thực. Phổ biến hơn vì giảm rủi ro nợ và tăng dòng tiền trả trước cho quán. Trả sau (postpaid): mở phiên chơi trước, thanh toán khi đóng máy. Cần kiểm soát chặt ở quầy thu ngân, thường áp dụng cho khách quen hoặc sự kiện. Phần mềm cần hỗ trợ cả hai chế độ và báo cáo doanh thu theo từng loại.

Nạp tài khoản (top-up)

Hành động bổ sung số dư vào tài khoản khách hàng — có thể bằng tiền mặt, chuyển khoản hoặc cổng thanh toán. Số dư này dùng để trừ phí phiên chơi hoặc mua dịch vụ tại quán. Đo lường: tổng giá trị nạp trong ca/ngày/tháng; tỷ lệ nạp tài khoản so với thanh toán trực tiếp phản ánh mức độ gắn kết của khách hàng thường xuyên.

Hội viên (membership)

Khách hàng đăng ký tài khoản tại quán, thường nhận ưu đãi: giá giờ thấp hơn, tích điểm, combo giờ độc quyền. Hội viên là nền tảng của chiến lược giữ chân: IZI cho phép cấu hình nhóm hội viên với tariff và chính sách khác nhau. Đo lường: số hội viên active (có ít nhất 1 phiên trong 30 ngày), tỷ lệ hội viên trong tổng khách.

Máy VIP

Máy tính trong khu vực cao cấp của quán, thường có cấu hình mạnh hơn (CPU/GPU cao hơn), ghế tốt hơn, màn hình lớn hơn và mức giá/giờ cao hơn. Trong phần mềm quản lý, máy VIP thuộc zone riêng với tariff độc lập. Đo lường: tỷ lệ lấp đầy zone VIP so với zone thường — nếu VIP luôn đầy mà thường trống, có thể cân nhắc mở rộng khu VIP.

Ticket trung bình (AOV — Average Order Value)

Doanh thu trung bình trên mỗi phiên chơi = tổng doanh thu ÷ tổng số phiên. Khác với ARPU ở chỗ AOV tính theo phiên, ARPU tính theo khách hàng trong kỳ. AOV phản ánh giá trị một lần ghé thăm; tăng AOV thường thông qua upsell (nước, snack, combo giờ dài hơn). Đo lường: xem trong báo cáo ca hoặc Analytics → Tổng quan.

ARPU (Average Revenue Per User)

Doanh thu trung bình trên mỗi khách hàng active trong kỳ = tổng doanh thu ÷ số khách có ít nhất 1 phiên. ARPU là chỉ số chính đánh giá mức độ khai thác khách hàng hiện tại. ARPU tăng = cùng số khách chi tiêu nhiều hơn; ARPU giảm = khách đến ít hoặc phiên ngắn hơn. Trong IZI: Analytics → Tổng quan câu lạc bộ, lọc theo tháng và zone.

Tỷ lệ lấp đầy (hall utilization)

Phần trăm thời gian máy thực sự có khách sử dụng so với tổng thời gian có thể sử dụng. Công thức: (tổng giờ-máy đã bán) ÷ (số máy × số giờ mở cửa) × 100%. Ví dụ: 50 máy, mở 16 giờ, tổng 800 giờ-máy có thể; khách dùng 480 giờ-máy → tỷ lệ lấp đầy = 60%. Đo lường trong IZI: Analytics → Tải (Load) theo giờ trong ngày và ngày trong tuần.

Giờ vắng (off-peak hours)

Khung giờ tỷ lệ lấp đầy thấp, thường là sáng sớm và chiều giữa tuần. Nhận diện giờ vắng qua heatmap trong báo cáo Load, sau đó thiết kế tariff ưu đãi giờ vắng để tăng doanh thu. Xem hướng dẫn chiến lược tại Tăng doanh thu phòng game.

Ca làm việc (shift)

Khoảng thời gian hoạt động của quán gắn với một nhân viên thu ngân cụ thể — từ lúc mở quầy đến lúc chốt ca. Mọi giao dịch, phiên chơi và nạp tiền trong ca đều liên kết với nhân viên đó. Ca làm việc là đơn vị tài chính: báo cáo ca cho thấy doanh thu tiền mặt, doanh thu số dư, số phiên, AOV và nhân viên trực. Đo lường: so sánh các ca cùng khung giờ (thứ Sáu tối với thứ Sáu tối) để đánh giá hiệu suất nhân viên.

Chốt ca (shift close)

Thao tác nhân viên thực hiện khi kết thúc ca làm việc: kiểm đếm tiền mặt thực tế, đối chiếu với số liệu hệ thống, đóng quầy thu ngân. Chốt ca tạo ra báo cáo ca chính thức. Trước khi chốt ca, cần kiểm tra các phiên chơi còn mở (chưa đóng máy) — phiên mở sẽ chuyển sang ca tiếp theo và làm lệch số liệu cả hai ca. IZI cảnh báo phiên còn mở trong màn hình chốt ca.

---

Nhóm 3: Thuật ngữ kỹ thuật hạ tầng

Bootrom / Diskless

Công nghệ khởi động máy trạm qua mạng LAN từ image hệ điều hành lưu trên server, không cần ổ cứng cục bộ. Khi máy trạm bật, nó tải toàn bộ hệ điều hành và game từ server về RAM rồi chạy. Ưu điểm: cập nhật game và hệ thống một lần trên server — tất cả máy trạm nhận ngay; máy trạm luôn sạch (không virus cài được lên ổ cứng vì không có ổ). Nhược điểm: phụ thuộc hoàn toàn vào server và đường mạng nội bộ. Xem hướng dẫn triển khai tại Cài đặt server–client bootrom.

Server game (game server / file server)

Máy chủ lưu trữ toàn bộ image hệ điều hành, game và ứng dụng dùng trong mô hình bootrom/diskless. Cũng là nơi chạy phần mềm quản lý quán (billing server). Server game là điểm duy nhất cần cập nhật khi ra patch game mới. Cấu hình server phụ thuộc số máy trạm: mỗi 20–30 máy trạm thường cần 1 NIC Gigabit riêng để đảm bảo tốc độ boot. Xem chi tiết cấu hình tại Cấu hình máy phòng game.

Máy trạm (client / workstation)

Máy tính người chơi sử dụng trực tiếp. Trong mô hình bootrom, máy trạm không có ổ cứng (hoặc ổ không chứa hệ điều hành); trong mô hình thông thường, mỗi máy có ổ riêng với hệ điều hành được bảo vệ bằng phần mềm đóng băng. Máy trạm nhận lệnh từ phần mềm quản lý: mở phiên, đóng phiên, hiển thị thời gian còn lại, khóa khi hết giờ.

Đóng băng hệ thống (Deep Freeze / disk protection)

Phần mềm bảo vệ ổ cứng máy trạm bằng cách khôi phục hệ thống về trạng thái chuẩn sau mỗi lần khởi động lại. Khách chơi không thể cài phần mềm, virus hay thay đổi cấu hình vĩnh viễn — mọi thay đổi mất đi khi reboot. Deep Freeze là tên sản phẩm phổ biến nhất (Faronics), nhưng trong tiếng Việt “deep freeze” hoặc “đóng băng” được dùng chung để chỉ bất kỳ phần mềm nào có chức năng này. Xem thêm về bảo vệ máy tại Bảo vệ máy tính quán net.

Khóa máy trạm (shell / client lock)

Chức năng phần mềm quản lý quán tự động khóa màn hình máy trạm khi phiên chơi kết thúc hoặc chưa được mở. Khi bị khóa, khách không thể tương tác với máy tính cho đến khi thu ngân mở phiên mới. Shell là lớp giao diện đặc biệt thay thế desktop Windows thông thường — hiển thị thời gian còn lại, số dư tài khoản và thông báo của quán. Khác với đóng băng hệ thống (bảo vệ ổ cứng), khóa máy trạm là kiểm soát quyền truy cập theo thời gian thực.

---

Xem thêm

• Cách mở quán net từ đầu — quy trình và checklist tổng thể
• Chi phí mở quán net — ước tính đầu tư theo quy mô
• Quản lý nhân viên quán net — ca làm việc, phân quyền, báo cáo
• Hội viên và tích điểm — cấu hình chương trình khách hàng thân thiết
• Giá giờ chơi quán net — chiến lược định giá và tariff
• Phần mềm quản lý quán net là gì — so sánh các giải pháp trên thị trường